گزارشی از روند اجرای طرح گجیل تبریز

«گجیل» اکنون نام منطقه ای معروف در شهر تبریز است. در زمانی نه چندان دور «درب گجیل» به عنوان یکی از نه دروازه مشهور این شهر به شمار می رفت. هر چند از آن برج و باروهای قدیم و آثار تاریخی کمتر اثری برجای مانده، اما بعد اجتماعی – فرهنگی و ذهنیتی که از این م نطقه در بین مردم و شهروندان بر جای مانده حکایت از آن دارد که این بافت قدیمی، جزئی از پیکره ی جدائی ناپذیر در شهر تبریز است هر چند که گرد کسالت و کهولت بر چهره آن نشسته باشد و یا اینکه به دلیل پاره ای مسایل ناخوشایند منتسب به آن در افواه عمومی، تصویری نه چندان دلچسب از آن بر جای مانده باشد. روزگاری این منطقه با نام «درب گجیل» در بین نامهایی چون درب سرخاب، درب شتربان، درب استانبول، درب مهاد مهین، درب ویجویه، درب نوبر، درب خیابان و درب باغمیشه می درخشید

مرند – آذربایجان – ارس – پیام میشو

به گفته بهروز خاماچی محقق تاریخی شهر تبریز، درب گجیل تا سال 1338 سالم بود و برج ها و طاق بلندش نظر هر تازه واردی را از دور به خود جلب می کرد، اما در موقع احداث خیابان ملل متحد(فلسطین امروزی) به دست عوامل بلدیه تخریب گردید. «گجیل» به مفهوم جای شلوغ و پرازدحام است و دو کارکرد خاص در ایام قدیم داشت. اول آنکه به عنوان محل باز شودن کاروانها بود. میوه و محصولات شهرها و روستاهای اطراف در این محل جمع شده و به فروش می رفت. «گجیل» در بین چهار منطقه ی دیگر شهر تبریز واقع شده بود. ویجویه، کوچه باغ، میارمیار و راسته کوچه. بنابراین در عین حال که گجیل به عنوان دروازه ای بزرگ عمل می کرد خود در کانون چهار منطقه مسکونی و مهم دیگر شهر قرار داشت. دوم آنکه در دوران پهلوی پسر، شهربانی دقت بر اساس طرحی نسجیده تلاش نمود تا با انتقال مشاغل مزاحم و ناهنجار اجتماعی به این منطقه، افراد اوباش شهر را در نقطه ای دور از مرکز شهر تحت کنترل خود داشته باشد.. شاید از همین روست که از همان زمان چهره ناخوشایندی از یک منطقه قدیمی تبریز در اذهان شهروندان ترسیم شد. احداث ترمینال مسافربری در ضلع شرقی این منطقه )در سال 1345) بر این وجهه منفی دامن زد. چرا که آمد و رفت و حضور مسافران و بیگانگان در این منطقه موجب با لارفتن ضریب ناامنی منطقه و در نتیجه فرسودگی و عق ماندگی آن گردید. گجیل گورستانی داشت کهب عدها و در دوران حکومت پهلوی به «باغ گلستان» مبدل گردید. گورستان گجیل از جمله سه گورستان مهم تبریز بود که به مدفن «عرفا» شهرت داشت. دو گورستان دیگر تبریز به نام های سرخاب و چرنداب به ترتیب به مدفن شعرا و وزرا معروف بودند. اکنون سالها از آن تغییر و تحولات گسترده می گذرد. ترمینال مسافربری از آن منطقه به دلیل واقع شدن در محدوده ی مرکزی شهر و ایجاد ترافیک نقل مکان یافته است. بنای اصلی درب گجیل از آنجا برچیده شده است. از طرفی رفتارهای اوباش گری و اغتشاش گونه از بطن جامعه تبریز رخت بربسته و دیگر خریداری ندارد. آنچه اکنون باقی است، بافتی فرسوده و ناکارآمد است در دل بافت مرکزی شهر تبریز با ذهنیتی نه چندان خوشایند! در حالی که وسعت عظیم منطقه به همراه قابلیت های تبدیل شدن به کاربری های خاص تجاری، فرهنگی، اجتماعی و دگرگونی چهره پیر گذشته! *** شورای اسلامی شهر تبریز(در دور اول تا سوم) اصلاح، بازسازی و ساماندهی بافت فرسوده ی این منطقه را به عنوان یکی از دغدغه های اصلی خود مطرح نموده اند. در دور اول شورا (با شهرداری فتح الهی) گام هایی در جهت اصلاح این بافت گرفته شد و در نتیجه در سحرگاه رویایی از سال 1384 بخشی از ساخت و سازهای غیرمجاز بافت های فرسوده آنب ا هماهنگی مسئولان انتظامی برچیده شد. اما بنا به دلایلی کار نیمه تمام ماند. در دور دوم شوراها (با شهرداری حاجی پور) «طرح گجیل» برای این منطقه تعریف شده و حتی طرح نیز کلنگ زنی شد اما بنا به دلایلی دیگر، روند کار به کندی پیش رفت تا جایی که شائبه تعطیلی و توقف طرح مطرح گردید. اما در دوره ی سوم شورای شهر (با شهرداری علیرضا نوین)، این کار با جدیت دنبال می شود. شورا و شهرداری مصمم هستند تا بازسازی کامل این منطقه، تعریف کاربری های جدید و نوسازی آن را دنبال کنند. به باور آنها، توسعه همگون شهر ایجاب می کند تا به همان اندازه که به مناطقی نظیر ایل گلی، باغلارباغی، آبرسان و ولیعصر توجه می شود، به منطقه قدیمی و فرسوده گجیل نیز از آنجائی که امکان تغییر کاربری این منطقه صرف بازسازی آن هرگز نمی تواند منجر به موفقیت گردد( به خاطر همان ذهنیت های منفی گذشته) بنابراین «طرح گجیل» به عنوان پروژه ای عملیاتی و عمرانی تعریف پیگیری می شود. *** اکنون مسئولیت اصلی اجرای این طرح بر عهده سازمان عمران شهرداری تبریز گذاشته شده تا با مشارکت بخش خصوصی، کاربری های تجاری و خدماتی در آن تعریف و اجرا شود. «بلوک فرسوده گجیل» 3/2 هکتار مساحت دارد که به دلیل مشکلات فرهنگی و اقتصادی نیازمند ساماندهی و احیاست. سازمان عمران با همکاری حوزه معاونت فنی و عمرانی شهرداری تبریز و شرکت نمودار، به طراحی و اجرای فاز یک این بلوک اقدام می کنند. در فاز نخست، احداث بنایی عظیم با کاربری تجاری – خدماتی مدنظر قرار گرفته است. طول کل پرژه 162 متر و عرض آن 24 متر است. اسکلت بنای آن از نوع بتن آرمه بوده و در هفت بلوک در کنار هم طراحی شده است. تعداد طبقات، 4 طبقه است که زیرزمین آن به پارکینگ، همکف به واحدهای تجاری، طبقه اول به صورت و فروشگاههای زنجیره ای و دفاتر خدماتی و طبقه دوم کلاً به صورت دفاتر خدماتی در نظر گرفته شده است. مساحت هر طبقه 4150 متر مربع است و بدین ترتیب مساحت کل پروژه 16600 مترمربع خواهد بود. 68 باب مغازه در طبقه همکف، 3 باب فروشگاه بزرگ زنجیره ای، 2 باب رستوران مدرن و تعداد 10 واحد دفتر خدماتی در طبقه اول در نظر گرفته شده است. فاز اول سرح ساماندهی منطقه گجیل تبریز، هر چند در قیاس با وسعت عظیم آن، ناکافی است اما گام کوچک و نخستینی به شمار می آید که می تواند پله اول اصلاح نهایی و قطعی منطقه و در نتیجه رونق و ترقی آن باشد. به هر حال، شهروندانی که از زمان های قدیم در این مجموعه اسکان یافته اند و یا محل کار و اشتغال آنها در داخل این مجموعه است حق دارند هم سطح و برابر با سایر شهروندان از خدمات شهرداری بهره مند شده و رونق و توسعه و نوسازی را شاهد باشند. در آغازین روزهای شروع اجرای طرح، کمتر کسی باور می کرد که این طرح به سرانجام رسد. اما جدیّت و پشتکار پیمانکار پروژه و شورای اسلامی شهر و شهرداری تبریز و سازمان عمران، نهال امید را در دلها بارور ساخته است. اکنون خود اهالی هستند که پیگیر جدی اتمام سریع پروژه هستند! هر چند که اجرای طرح با برخی موانع و مشکلات پیش بینی نشده ای نیز روبرو خواهد شد. که قطعاً با همکاری و سعه صدر مالکان و صاحبان املاک واقع در محدوده ی اجرای طرح مرتفع خواهد شد. بی گمان ساماندهی و نوسازی منطقه گجیل، سرمایه ای خواهد بود برای ترقی و رشد شهر تبریز و نمادی برای صرف فعل «خواستن» توسط مدیران شهری و شهروندانی که دل در گرو زیبائی و آبادانی تبریز خویش نهاده اند! محمد امین خوش نیت