تغيير الگوي مصرف آب زراعي در آذربايجان غربي يک ضرورت است

تغيير الگوي مصرف آب زراعي و اصلاح نظام بهره برداري از منابع آب و خاک به عنوان اولويت نخست در آذربايجان غربي ، يک ضرورت است. 

مرند – آذربایجان – ارس – پیام میشو

بر اساس برآوردهاي انجام شده، عملکرد آبياري سنتي( غرق آبي) کمتر از 35 درصد است، در حاليکه در آبياري تحت فشار افزون بر 75 درصد و در آبياري قطره اي تا 90 درصد آب زراعي مورد استفاده بهينه قرار مي گيرد.
اين آمار بيانگر آن است که در شيوه آبياري سنتي بيش از 65 درصد آب زراعي به هدر مي رود که با تغيير آن به آبياري پيشرفته اين رقم به 25 درصد و آبياري قطره اي به 10 درصد کاهش مي يابد.
به زبان ساده مي توان گفت در زمان حاضر در استان آذربايجان غربي براي توليد يک کيلو گرم محصول زراعي يک متر مکعب آب ( يک هزار ليتر ) مصرف مي شود در حاليکه اين ميزان در آبياري پيشرفته 350 ليتر به ازاي يک کيلو گرم محصول است.
اين آمار به معني آن است که در نظام بهره برداري سنتي به ازاي هر کيلو گرم محصول 650 ليتر آب به هدر مي رود.
اگر محصولات توليدي استان در سال چهار ميليون تن باشد براي توليد آن در سال افزون بر چهار ميليارد متر مکعب آب مصرف مي شود که دو و نيم ميليارد آن جزو آبهاي هدر رفته است.
مناسب ترين شيوه کشت براي مناطق کم باران، اجراي طرحهاي کشت گلخانه اي و سامانه هاي " هيدرو پونيک" است در اين روش بهره برداري، عملکرد آب زراعي به 100 درصد مي رسد.
نظر به افزايش سطح زير کشت آبي استان در سالهاي اخير و بروز خشکسالي هاي ممتد و پراکنش نامناسب بارندگي ها، تغيير الگوي مصرف آب زراعي را اجتناب ناپذير ساخته است.
استان آذربايجان غربي با سه ميليون و 711 هزار هکتار عرصه هاي خاکي، داراي 851 هزار هکتار زمين زراعي دشتي و حدود دو ميليون و 859 هزار هکتار زمين زراعي کوهستاني است که با اجراي شيوه هاي آبياري پيشرفته هر دو بخش از اين زمين ها را مي توان زير کشت آبي برد.
آمارهاي دراز مدت بارندگي در آذربايجان غربي حکايت از نا مطمئن بودن نزولات آسماني دارد بطوريکه در تر سالي ها حجم بارندگي ها از 800 ميلي متر بيشتر بوده و در برخي از سالها نيز متوسط آن از 184 ميلي متر بالاتر نرفته است.
پتانسيل متوسط منابع آب سطحي آذربايجان غربي حدود 14/3 ميليارد مترمکعب در سال است که از اين ميزان حدود 3/2 ميليارد متر مکعب در اختيار بخش کشاورزي قرار مي گيرد.
آمارهاي ياد به وضوح نشان مي دهد که بدون رعايت الگوي مصرف آب زراعي و تغيير نظام هاي بهره برداري از سنتي به پيشرفته، تداوم توسعه و اقتصادي شدن کشاورزي و تامين نيازهاي غذايي جامعه غير ممکن خواهد بود.
متداولترين روشهاي آبياري در 400 هزار هکتار زمين هاي آبي آذربايجان غربي آبياري ثقلي و يا غرق آبي است که بصورت نواري، کرتي و نشتي آبياري مي شوند.
طي 15سال گذشته حدود 23 هزار هکتار از اراضي آبي و ديم اذربايجان غربي با حمايت هاي مالي دولتي تحت پوشش سيستمهاي آبياري باراني و قطره اي قرار گرفته که نتايج بسيار مطلوبي داشته است.
در مزارعي که به طريق آبياري تحت فشار و قطره اي آبياري مي شوند، علاوه بر کاهش حجم آب مصرفي و بهبود چشمگير کيفيت و کميت محصولات، هزينه هاي توليد بين 30 تا 50 درصد کاهش يافته است.
به رغم نامطمئن بودن بارندگي ها و منابع آبهاي سطحي آذربايجان غربي ظرفيت هاي زيادي براي توسعه سيستم هاي آبياري مدرن در اختيار دارد که مي توان به موراد زير اشاره کرد.
در دسترس بودن حدو د 3/2 ميليارد متر مکعب از منابع آب سطحي و حدود 1/007 ميليارد متر مکعب از منابع زير زميني و اجراي طرحهاي بزرگ سد سازي با بيش از سه ميليارد متر مکعب آب قابل تنظيم امکان اجراي طرحهاي بزرگ و وسيع آبياري پيشرفته را فراهم آورده است.
حمايتهاي دولتي و تخصيص تسهيلات قابل ملاحظه با بهره هاي کم ،شرايط اقليمي مناسب از نظر دما و باد، وجود 460 هزار هکتار زمين با قابليت تبديل به آبي، وجود نيروي فني و متخصص و کشت هاي سازگار با سيستم هاي مختلف آبياري تحت فشار و پائين بودن نسبي سهم آب در هزينه هاي توليد از جمله ديگر مزاياي آذربايجان غربي براي توسعه آبياري پيشرفته است.
همچنين پيشينه مناسب کشاورزي استان، رشد و توسعه شرکتهاي تعاوني توليد روستايي بعنوان يکي از تشکل هاي مفيد براي توليد و بهره برداري از منابع آب و خاک از ديگر مزاياي برجسته آذربايجان غربي براي تغيير الگوهاي مصرف آب زراعي است.
مجموعه امکانات و ظرفيت هاي بالقوه براي تغيير الگوي مصرف آب زراعي و الگوي کشت، موجب شده تا شرکت ها و تشکل هاي قدرتمندي در بخش طراحي و اجراي سامانه هاي آبياري تحت فشار در استان پا گرفته و به فعاليت بپردازند
اجراي طرحهاي آبياري پيشرفته در استان علاوه بر مزيت هاي ياد شده، مزيت هاي ديگري از قبيل راه اندازي واحد هاي توليدي لوله و قطعات و اتصالات و اشتغالزايي بالايي را بدنبال دارد که در مجموع توسعه پايدار استان را تضمين خواهد کرد.
با توسعه اجراي طرحهاي آبياري تحت فشار، با آب مازادي که از محل صرفه جويي بدست خواهد آمد مي توان سطح زير کشت آبي در استان را نيز توسعه داد.
به اعتقاد کارشناسان بخش کشاورزي، توسعه سامانه هاي آبياري تحت فشار، ارتقاي سطح خدمات زيربنايي در نقاط روستايي، کاهش هزينه هاي توليد محصولات زراعي و باغي،کاهش سهم هزينه آب، افزايش متوسط درآمد ساليانه بخش کشاورزي، بالابردن سهم استان در توليدات محصولات زراعي و باغي، توسعه سطح زير کشت باغات در مناطق شيب دار نيز بدنبال خواهد داشت.
در زمان حاضر اجراي افزون بر 11 هزار هکتار زمين زراعي در استان آذربايجان غربي در دست اجراست که داراي رتبه نخست کشوري است.
پارسال بيش از يکهزار و 840 هکتار از اراضي اين استان به سامانه آبياري تحت فشار مجهز شد که پيش بيني مي شود اين ميزان امسال به چهار هزار هکتار افزايش پيدا کند.
اذربايجان غربي در زمان حاضر با داشتن بيش از 23 هزار هکتار اراضي مجهز به ابياري تحت فشار در ميان استانهاي کشور در رده چهارم قرار دارد .
توسعه اراضي مجهز به آبياري تحت فشار در زمان حاضر مورد توجه مسوولان وزرات جهاد کشاورزي قرار کرفته است به طوريکه براساس برنامه ريزي هاي انجام شده، تا پايان برنامه ششم توسعه، يک سوم اراضي آبي کشور زيرپوشش سيستم آبياري تحت فشار قرار مي گيرد.